1. Marathi Grammar Essentials
Marathi is a major part of Paper 1 of the MPSC main exams. Most questions come from a few grammar areas. This lesson explains them with simple examples. Practise them daily from a standard Marathi grammar book.
शब्दजाती, संधी and समास
- Marathi has eight word classes (शब्दजाती): नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद, क्रियाविशेषण, शब्दयोगी अव्यय, उभयान्वयी अव्यय and केवलप्रयोगी अव्यय.
- संधी (joining of sounds) has three types. स्वरसंधी: विद्या + आलय = विद्यालय; सूर्य + उदय = सूर्योदय.
- व्यंजनसंधी: सत् + जन = सज्जन. विसर्गसंधी: मनः + रथ = मनोरथ; दुः + आचार = दुराचार.
- समास (compound words), main types: अव्ययीभाव (प्रतिदिन, आजन्म), तत्पुरुष (राजवाडा = राजाचा वाडा), द्वंद्व (आईवडील) and बहुव्रीही (लंबोदर = लांब आहे उदर ज्याचे असा, म्हणजे गणपती).
- कर्मधारय (महाराष्ट्र = महान असे राष्ट्र) and द्विगू (पंचवटी, त्रिभुवन) are treated as kinds of तत्पुरुष.
अलंकार (figures of speech)
- शब्दालंकार depend on sound, for example अनुप्रास (repetition of the same letter) and यमक.
- अर्थालंकार depend on meaning. उपमा uses comparison words such as सारखा, जसा, सम: 'मुख चंद्रासारखे सुंदर आहे'.
- उत्प्रेक्षा imagines one thing to be another, using words such as जणू: 'ती जणू चांदणीच भासते'.
- रूपक treats two things as one, without a comparison word: 'मुखचंद्र'.
वाक्प्रचार, म्हणी, समानार्थी and विरुद्धार्थी शब्द
- वाक्प्रचार (idioms): तोंडाला पाणी सुटणे = to feel a strong wish to eat; पाठ थोपटणे = to praise or encourage; कानावर हात ठेवणे = to claim not to know.
- म्हणी (proverbs): थेंबे थेंबे तळे साचे = small savings add up; नाचता येईना अंगण वाकडे = blaming others for one's own lack of skill; दुरून डोंगर साजरे = things look nice only from a distance.
- समानार्थी शब्द (synonyms): सूर्य = रवी, भास्कर, दिनकर; पाणी = जल, नीर; आई = माता, जननी.
- विरुद्धार्थी शब्द (antonyms): उदय x अस्त; सुख x दुःख; आशा x निराशा; स्वस्त x महाग.
- Questions often ask for the correct meaning of a phrase, the odd word out, or the correct spelling (शुद्धलेखन).
Quick facts
- शब्दजाती
- 8 word classes
- स्वरसंधी
- सूर्य + उदय = सूर्योदय
- विसर्गसंधी
- मनः + रथ = मनोरथ
- द्वंद्व समास
- आईवडील
- बहुव्रीही समास
- लंबोदर (गणपती)
- उपमा
- Comparison word such as सारखा
- उत्प्रेक्षा
- Uses जणू
💡 Write ten new म्हणी and वाक्प्रचार with meanings in a notebook every week and read them aloud. These are easy marks in Paper 1.
📝 5-question quiz on this lesson: enrol free to take it and track your score.
